Қыркүйекте күзгі жөндеу, жаңа учаскелерді іске қосу және келесі жылды жоспарлау алдында персоналдың оқуын тексеру ыңғайлы. Алдымен лауазымдар мен нақты орындалатын жұмыстардың тізімін жасаңыз. «Барлығы еңбек қауіпсіздігі бойынша оқысын» деген бір жол директорға, еңбекті қорғау қызметінің маманына және цех жұмыскеріне қандай бағдарлама керегін көрсетпейді.
Төменде Қазақстандағы жұмыс берушіге арналған практикалық тәртіп берілген. Нормативтік ережелер 2026 жылғы 9 қыркүйекте тексерілді. Кесте бағытты анықтауға көмектеседі; бағдарламаның толық көлемін адамның функцияларымен және қолданыстағы қағидалармен салыстыру қажет.
2026 жылғы қыркүйекте қағидалардың қай редакциясы қолданылады?
№ 1019 қағидалар ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2026 жылғы 30 мамырдағы № 223 бұйрығымен жаңартылды. Жаңа редакция 2026 жылғы 12 шілдеден қолданылады. Онда әлеуметтік-еңбек саласының бірыңғай цифрлық жүйесі (БЦЖ), электрондық сертификаттар және жалпы құзыреттер бойынша білімді прокторингпен тексеру рәсімі көзделген. Негізі: № 223 бұйрық, жаңа қағидалардың 32–35 және 79-тармақтары.
Практикалық қадам: қыркүйектегі топты тіркемес бұрын ұйымдастырушыдан бағдарламаның атауын, тыңдаушылар санатын және нәтижені алу тәсілін сұраңыз. Бұрынғы жарнама немесе таныс курс атауы білімді тексерудің қазіргі рәсімін түсіндірмейді.
Оқу жоспарының жанында қолданылған редакцияға сілтемені сақтауды ұсынамыз. Талаптар өзгерсе, барлық хат алмасуды қайта қарамай-ақ, қандай бағдарламалар мен ішкі құжаттарды жаңарту керегін анықтай аласыз.
Еңбек қауіпсіздігі бойынша кім және қашан оқиды?
Қарапайым жұмыскерлерді кезекті оқыту және білімін тексеру кемінде жыл сайын өткізіледі. Жұмысқа қабылданған және ауыстырылған жұмыскерлер еңбек шарты жасалғаннан немесе оның талаптары өзгергеннен кейін бір айдан кешіктірілмей оқып, тексеруден өтеді. Еңбек қауіпсіздігіне жауапты болып тағайындалған адамдарға да бір айлық мерзім белгіленген. Негізі: № 1019 қағидалардың 4, 5 және 40-тармақтары.
Бір айлық мерзім дайындықсыз жұмыс істеуге рұқсат бермейді: 6-тармақ оқудан және білімін тексеруден өтпеген жұмыскерлерді жұмысқа жіберуге тыйым салады.
| Санат | Бағыт және көлем | Кезеңділігі |
|---|---|---|
| Бірінші басшы, еңбек қауіпсіздігі бойынша уәкілетті адам, жұмыскерлері бар ЖК | Жалпы құзыреттер: кемінде 16 академиялық сағат | 3 жылда бір рет |
| Еңбекті қорғау қызметінің басшысы немесе оның функцияларын атқаруға тағайындалған адам | Жалпы құзыреттер: кемінде 40 академиялық сағат | 3 жылда бір рет |
| Еңбекті қорғау қызметінің маманы, жауапты болып тағайындалған маман | Арнайы құзыреттер: кемінде 40 академиялық сағат | 3 жылда бір рет |
| Еңбекті қорғау жөніндегі техникалық инспектор | Арнайы құзыреттер: кемінде 40 академиялық сағат | Кемінде жыл сайын |
Кесте № 1019 қағидалардың 27–31-тармақтарындағы жекелеген санаттар мен бағыттарды көрсетеді. Ол техникалық инспекторлардың жалпы құзыреттерін қоса алғанда, толық тізімді алмастырмайды. Бірнеше функцияны атқаратын адам үшін әр бағытты бөлек тексеріңіз.
Есеп жүргізгенде «жұмыскер — функция — бағдарлама» үйлесіміне жеке жол арнаған ыңғайлы. Мысалы, директор еңбекті қорғау қызметінің міндеттерін де атқарады. Тізімде тек «директор» деп жазылса, екінші функция ескерілмей қалуы мүмкін. Ұйымдастырушыға міндеттерді бөлу туралы бұйрықты көрсетіп, оны тыңдаушы санатымен салыстыруды сұраңыз.
Бағдарламаны лауазым атауына емес, нақты жұмысқа қалай сәйкестендіруге болады?
Баға сұрамас бұрын кәсіпорынды қысқаша сипаттаңыз: сала, бөлімшелер, жабдық, жұмыс сипаты, топтағы адам саны және оқу тілі. Қызметкердің қандай шешімдерді өз бетінше қабылдайтынын көрсетіңіз. Бұл ұйымдастырушыға «сертификат керек» деген жалпы өтінімнен әлдеқайда пайдалы ақпарат береді.
Оқуға арналған тапсырмада нені көрсету керек?
- Өндірістік жұмыскер үшін: күнделікті операциялар, қауіпті аймақтар, ақау туралы хабарлау тәртібі, нақты қорғаныш құралдары.
- Басшы үшін: жауапкершілікті бөлу, оқуды жоспарлау, шаралардың орындалуын бақылау тәртібі.
- Маман үшін: нұсқаулықтар, тәуекелдерді есепке алу, оқиғаларды талдау, бөлімшелердің құжаттарымен жұмыс.
- Аралас топ үшін: ортақ бөлім және әр учаскеге арналған жеке мысалдар. Оқу жағдайлары тыңдаушыларға түсінікті болуы керек.
Төлем жасамас бұрын оқу жоспарын көрсетуді сұраңыз. Сапаны бағалаудың пайдалы өлшемі: сабақтан кейін тыңдаушы жұмыс орнындағы әрекеті қалай өзгеретінін түсіндіре ала ма? Егер жоспарда өндіріспен байланысы жоқ заң атаулары ғана болса, жаттығулар мен жағдайларды талқылау қай бөлімде көзделгенін нақтылаңыз.
Қызметкер сабақта болған кезде оны кім алмастыратынын бөлімше басшысымен алдын ала келісіңіз. Ауысымды басқарып жүріп дәріс тыңдау көбіне тек формалды қатысуға әкеледі. Қашықтан оқу үшін тыныш бөлме мен жұмыс тапсырмаларына бөлінбейтін уақыт қарастырыңыз.
Қажет болса, ұйымдастырушыға өндіріс құпиясын ашпайтын бірнеше жағдай жіберіңіз: жаңа жұмыскердің алғашқы ауысымы, жабдықтағы ақау, бірнеше мердігердің бір учаскеде жұмыс істеуі. Мұндай мысалдар сабақ мазмұнын кәсіпорынға жақындатады және тыңдаушылардың сұрақтарын алдын ала жинауға көмектеседі.
Емтихан рәсімі мен қорытынды құжаттарды қалай тексеруге болады?
32-тармақ бойынша жалпы құзыреттерді тексеру прокторингпен өткізіледі, өту шегі — дұрыс жауаптардың 70%-ы. Сәтті нәтижеден кейін сертификат пен хаттама БЦЖ арқылы бір жұмыс күнінен кешіктірілмей беріледі. Арнайы құзыреттерді оқыту ұйымы бөлек рәсіммен тексереді. Негізі: жаңа редакцияның 32–38-тармақтары.
Ұйымдастырушыға төрт нақты сұрақ қойыңыз: таңдаған санат бойынша білімді кім тексереді, тыңдаушы жүйеге қалай кіреді, нәтиже қайда шығады және техникалық ақау болса кімге хабарласады? Жауаптарды кестемен бірге сақтаңыз. Қызметкерлер емтихан басталар алдында нұсқаулық іздеп отырмауы керек.
Оқудан кейін аты-жөнін, жұмыс берушіні, лауазымды, бағдарлама атауын, күндерді және тіркеу деректерін салыстырыңыз. Файлдың ашылуын ғана емес, нәтижені тиісті жүйеден табу мүмкіндігін де тексеруді ұсынамыз. Аты-жөніндегі немесе санаттағы қатені топ ұйымдастырушысы қолжетімді кезде бірден түзеткен жеңіл.
Оқыту жұмыс берушінің қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз ету міндетімен байланысты. Оқуды және білімді тексеруді жұмыс берушінің қаражаты есебінен ұйымдастыру ҚР Еңбек кодексінің 182-бабында көзделген. Компанияда мұрағатқа жауапты адамды белгілеу пайдалы: кадр қызметі, еңбекті қорғау маманы немесе басқа жауапты қызметкер. Қалған қатысушылар жұмыскердің тапсырмаға дайындығын қалай тексеретінін білуі керек.
Жұмыс берушіге қыркүйекке арналған тексеру тізімі
Төмендегі реттілік — жұмысты ішкі ұйымдастыруға арналған ұсыныс, жеке нормативтік нысан емес.
- Персонал тізімін салыстырыңыз. Жаңадан қабылданғандарды, ауыстырылғандарды, бірнеше функцияны атқаратындарды және ұзақ үзілістен кейін оралғандарды енгізіңіз.
- Әр функция бойынша құжаттарды тексеріңіз. Бағдарламаны, нәтиже күнін және келесі бақылау күнін көрсетіңіз. «Құжаты бар» деген белгімен шектелмеңіз.
- Шұғыл және жоспарлы міндеттерді бөліңіз. Міндеттері немесе еңбек жағдайлары өзгерген жұмыскерлерді жеке белгілеңіз.
- Оқу тәртібін нақтылаңыз. Санатты, мазмұнды, форматты, білімді тексеруді және тіркелуге қажетті деректерді келісіңіз.
- Тыңдаушының орнын дайындаңыз. Платформаға кіруді алдын ала тексеріп, ұйымдастыру сұрақтарына жауап беретін адамды белгілеңіз.
- Нәтижені рәсімдеңіз. Деректерді тексеріңіз, құжаттарды сақтаңыз, есепті жаңартыңыз және учаске басшысына хабарлаңыз.
- Білімнің қолданылуын бағалаңыз. Курстан кейін жұмыскермен оның учаскесіндегі бір нақты жағдайды және тиісті әрекеттерді талқылаңыз.
Мысалы, қойма жаңа жұмыскерлерді қабылдап, техниканың қозғалыс сызбасын өзгертті. Жоспарда жаңадан келгендердің оқу күндерін ғана емес, жаңа бағыттардың бұрыннан жұмыс істейтін ауысым материалдарында көрсетілгенін де тексеру керек. Осындай талдау құжаттар мен күнделікті жұмыс тәртібінің арасындағы алшақтықты анықтауға көмектеседі.
Тізімді тоқсан ішінде де пайдаланыңыз: жаңа лауазым ашылғанда немесе бөлімшенің міндеті өзгергенде тиісті жолды жаңартыңыз. Бір ортақ есеп кестесі бірнеше бөлек хат пен әртүрлі нұсқадағы тізімнің орнына түсінікті бақылау құралы бола алады.
Еңбекті қорғау бойынша оқу туралы жиі қойылатын сұрақтар
Барлығына бірдей 40 сағаттық курс керек пе?
Алдымен адамның функциясын және жоғарыдағы кесте бойынша бағдарлама бағытын анықтаңыз. Бүкіл ұйымға бірдей көлемдегі курсқа өтінім беру қате таңдауға әкелуі мүмкін. Коммерциялық ұсынысты тыңдаушылар санаттары бойынша бөлуді сұраңыз.
Сертификат жұмыс орнындағы нұсқаманы алмастыра ма?
Курс пен нақты жұмыс орнымен таныстырудың міндеттері әртүрлі. Жоспарлауда оқытуды, нұсқамаларды және практикалық дайындықты бөлек ескеріңіз. Қызметкер өзі жұмыс істейтін жабдық пен учаскенің ерекшеліктерін түсінуі қажет.
Қашықтан оқуға бола ма?
Басшылар мен жауапты адамдар үшін қағидалар мұндай форматты көздейді. Таңдаған кезде өз санатыңыздың білімін тексеру рәсімін және қажет болса практикалық бөлімнің қалай ұйымдастырылатынын нақтылаңыз. Бейнежазбалардың болуы толық оқу тәртібін сипаттамайды.
Өнеркәсіптік қауіпсіздік бойынша да оқу керек пе?
Жұмыс қауіпті өндірістік объектімен байланысты болса, өнеркәсіптік қауіпсіздік талаптарын бөлек бағалаңыз. Толық алгоритм Қазақстандағы қауіпті өндірістік объект жұмыскерлерін оқыту туралы мақалада берілген.
Топ жинау үшін еңбекті қорғау бойынша оқу бағдарламасын қарап, OT Center байланыстары арқылы лауазымдарды, функцияларды, саланы және қалаған күндерді жіберіңіз. Бұл нақты оқу жоспарын талқылауға көмектеседі.
Нормативтік дереккөздер және тексерілген күн
«Әділет» АҚЖ-дағы жарияланған мәтіндер бойынша 2026 жылғы 9 қыркүйекте тексерілді. Практикалық мысалдар мен тексеру тізімін редакция оқуды жоспарлау үшін әзірледі.
