Еңбек инспекциясының қорытындысы өз кәсіпорныңыздағы жағдайды тексеруге негіз бола алады. Басшы үшін құжаттардың реттелуі ғана жеткіліксіз: жұмыскер қауіпсіз жұмыс тәсілін түсініп, тиісті қорғаныс құралын қолданып, қауіп туралы кімге хабарлау керегін білуі керек. Төменде жаңа өңірлік жарияланым мен Қазақстандағы компаниялардың ішкі салыстыру тәртібі берілген.
2026 жылғы 1 қазанда не жарияланды
Солтүстік Қазақстан облысының мемлекеттік еңбек инспекциясы департаменті еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бөлімінің тоғыз айдағы қорытындысын жариялады. 94 тексеру жүргізіліп, еңбек заңнамасының 155 бұзушылығы анықталған: 65-і еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғауға, 90-ы еңбек қатынастарына қатысты. Сол кезеңде өндірісте 22 жазатайым оқиға тіркеліп, 24 адам зардап шеккен. Дереккөз — 1 қазандағы ресми жарияланым.
Бұл бүкіл Қазақстанның емес, СҚО-ның деректері. Материалда әр бұзушылықтың толық құрамы көрсетілмеген. Сондықтан белгілі бір құжатты барлық мәселенің негізгі себебі деуге болмайды. Төмендегі тізім — OT Center редакциясының ұсынымы. Ол мемлекеттік орган бекіткен тексеру парағы болып табылмайды.
Ішкі тексеру көлемін қалай анықтау керек
Нақты жұмыстардан бастаңыз: жөндеу, жүк тасымалдау, жабдықты пайдалану, мердігер жұмысы, электр қондырғыларына қызмет көрсету. Әр операция бойынша алаңды, ауысымды, басшыны және орындаушыларды көрсетіңіз. Одан кейін жұмысты қолданылатын талаптармен және ішкі нұсқаулықтармен салыстырыңыз. Жұмыс берушінің ЕҚжЕҚ саласындағы міндеттерінің жалпы негізі ҚР Еңбек кодексінің 182-бабында берілген; арнайы талаптар қызмет түріне байланысты.
Тексеруге жауапты адам мен нәтижені талқылау күнін белгілеңіз. Еңбекті қорғау маманымен бірге учаске басшысын, кадр қызметін және қорғаныс құралдарын беретін адамды қатыстырыңыз. Әрқайсысында деректің бір бөлігі бар; нақты жұмыстың қауіпсіз ұйымдастырылуы үшін оларды салыстыру қажет. Жаңа жұмыскерлерді, функцияларды қоса атқаруды және басшыны уақытша алмастыруды бөлек қараңыз: өзгерістер қалыптасқан тізілімнен жиі тыс қалады.
Кәсіпорынға арналған практикалық тексеру тізімі
| Нені тексеру керек | Қандай растау қажет | Кемшілік болса не істеу керек |
|---|---|---|
| Жауаптылар мен нақты функциялар | Бұйрықтар, міндеттер, алмастыру тәртібі; жұмыскер өз басшысын біледі | Өкілеттікті нақтылап, қатысы бар бөлімшелерге хабарлау |
| Оқу және білім тексеру | Бағдарлама рөлге сай, нәтиже мен хаттама деректемелері бар | Алдымен құжат пен негізді анықтау, содан кейін даярлықты жоспарлау |
| Нұсқамалар | Жазбалар қабылдауға, ауысуға және нақты жұмысқа сәйкес | Қажетті рәсімді ұйымдастыру; өткен күндерді кейіннен толтырмау |
| Жұмыс орны мен жабдық | Учаскені қарау, нұсқаулықтың қолжетімділігі, қоршаулар мен өтетін жолдардың жағдайы | Қауіпсіз әрекетті және кемшілікті жоятын адамды белгілеу |
| Жеке қорғаныс құралдары | Жұмысқа сәйкестік, берілуі, жағдайы және дұрыс қолданылуы | Жетіспеушілікті не қате таңдауды жою, қолдану дағдысын тексеру |
| Мердігер бригадалары | Келісілген жұмыс аймақтары, жауаптылар, рұқсат пен қажетті растаулар | Тараптар міндеттерін және нақты бригада құрамын салыстыру |
| Бұрынғы ескертулер | Орындалған шара және оның тиімділігі расталған | «Орындалды» жазбасы расталмаса, қайта бақылау ашу |
Құжаттарды жұмыс орнымен бірге тексеріңіз. Берілген көзілдірік шкафта жатуы, ал бекітілген нұсқаулық ауыстырылған жабдықты сипаттауы мүмкін. Орындаушымен қысқа сөйлесу айырмашылықты анықтайды: жұмыс басталғанға дейін нені тексеретінін және ақау табылса не істейтінін түсіндіруді сұраңыз. Бұл — түсінуді ішкі бағалау тәсілі, белгіленген білім тексерудің орнына жүрмейді.
Мысал: құжат бар, бірақ жаңа рөл ескерілмеген
Шартты жөндеу компаниясы тәжірибелі механикке кешкі ауысымды уақытша басқаруды тапсырды. Жалпы кестеде оның атына «оқыған» деп жазылған, бірақ ол бұрынғы жұмысшы функциясына қатысты. Тексеруші құжатты жарамсыз деп жарияламайды: бұйрықты, жаңа міндеттерді, бұрынғы даярлық бағдарламасы мен нәтижесін жинап, жаңа рөл талабымен салыстырады.
Тізілімде нақты тапсырма пайда болады: «Даярлықтың ауысымды басқаруға сәйкестігін нақтылау». Жауапты — оқу ұйымдастырушысы, қатысушылар — кадр қызметі мен учаске басшысы. Қажеттілік анықталса, тиісті бағдарлама мен мерзім келісіледі. Сонымен бірге басшы ауысымды беру және алмастыру тәртібін тексереді. Бұл жазба кадр өзгерісін жұмыс процесімен байланыстырады және кез келген кемшілікті курс сатып алуға айналдырмайды.
Оқу қашан, ал ұйымдастыру шарасы қашан қажет
Білімнің жеткіліксіздігін, растаудың жоқтығын және жұмыс жағдайының кемшілігін ажыратыңыз. Хаттама табылмаса, алдымен мұрағат тексеріліп, ұйымдастырушыға сұрау жіберіледі. Адам қауіпсіз әрекет тәртібін түсінбесе, тиісті даярлық пен нәтиже бағасы қажет. Қоршау болмаса, оқу өздігінен қауіпті жоймайды: жұмыс орнын түзетіп, оған дейінгі рұқсат етілетін әрекетті анықтау керек.
Бағдарлама таңдағанда санатты және нақты міндеттерді ескеріңіз. Жаңа ЕҚжЕҚ қағидалары мақаласында редакция мен талаптардың қолданылуы талданған; куәлік пен хаттаманы тексеру нәтижені салыстыруға көмектеседі. Алдағы топтар үшін персоналды оқыту матрицасын қолданыңыз, әр бағытқа жеке жол сақтаңыз.
Кемшіліктің жойылғанын қалай растау керек
Жұмыс тізілімінде алты баған жеткілікті: анықталған факт, қауіп не салдар, шара, жауапты, мерзім және аяқталуды растау. «Еңбекті қорғауды жақсарту» тым жалпы. «Б учаскесінде жаңа станок нұсқаулығы қолжетімсіз; қолданылатын нұсқаулықты дайындап, қажетті таныстыру өткізу» деген жазба түсініктірек. Орындалғаннан кейін нәтижені кім тексеретінін көрсетіңіз.
Тапсырманы нақты нәтиже бойынша жабыңыз: құжат табылып тексерілді, жұмыскер белгіленген рәсімнен өтті, қорғаныс құралы беріліп қолданылуда, учаскедегі кемшілік жойылды. Қажет болса, келісілген кезеңнен кейін жұмыс орнына қайта оралып, өзгерістің сақталғанын қараңыз. Фото, хаттама немесе беру жазбасы жеке әрекетті растайды; қауіпсіз жұмысты бағалау үшін олардың қазіргі жағдаймен байланысы маңызды.
Жиі қойылатын сұрақтар
Өңірлік жаңалықтан кейін барлық персоналды қайта оқыту керек пе?
Жаңалық мұндай міндет енгізбейді. Қажеттілік қолданылатын нормаларға, рөлдерге және жұмыскерлердің нәтижелеріне қарай анықталады. Деректерді салыстырудан бастаңыз.
Кестені мемлекеттік тексеруде пайдалануға бола ма?
Ол даярлық пен бақылауды ұйымдастыруға көмектеседі, бірақ міндетті құжаттар мен ресми тексеру парағын алмастырмайды. Қажетті құрам нақты тексерудің негізі мен мәніне байланысты.
Топты талқылау үшін оқу орталығына не беру керек?
Лауазымдар мен функциялар, жұмыс түрлері, қатысушы саны, бұрынғы даярлық, тіл және қала. Алғашқы сұрауда жеке деректер қажет емес. Компанияны оқыту нысаны арқылы анықталған қажеттілікке сай бағдарламаны талқылауға болады.
Ресми дереккөздер
- СҚО МЕИ департаменті: ЕҚжЕҚ бөлімінің 2026 жылдың тоғыз айындағы қорытындысы, 01.10.2026 жарияланған.
- Қазақстан Республикасының Еңбек кодексі, 182-бап.
Материал 2026 жылғы 2 қазанда дайындалды. Кесте, мысал және ішкі салыстыру тәртібі — редакциялық ұсынымдар; нақты норманың ұйымға қолданылуы шешім қабылданатын күнге тексеріледі.
