Тиімді комплаенс-қызмет түсінікті өкілеттік пен жұмыс жағдайынан басталады. Маман сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтауға тиіс болып, бірақ құжаттарға қолжетімділік пен қорытындыны беру бағаланатын бөлімшеге тәуелді болса, ресми тағайындау жеткіліксіз. Мемлекеттік еңбек инспекциясы комитетінің жаңа жарияланымы басшыға, кадр қызметіне және заңгерге осы функцияның ұйымдастырылуын бірге тексеруге көмектеседі.
1 қазандағы хабарлама: құжаттарды салыстыруға негіз
Комитеттің 2026 жылғы 1 қазандағы хабарламасында сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызмет жұмыскерлерінің еңбек кепілдіктері қаралған. Астанадағы диалог алаңында еңбек министрінің бірінші орынбасары Ербол Туяқбаев функциялардың айқындығына, еңбек жағдайына және квазимемлекеттік сектордағы қызметтің тәуелсіздігіне назар аударды. Жарияланымда еңбек шарты, ақы төлеу және тәртіптік жауапкершілік мәселелері аталған.
Жаңалық күні — түсіндірме жарияланған күн, барлық өзгерістердің күшіне ену күні емес. Кадр шешіміне дейін норманы және қолданылатын тәртіпті тексеру қажет. Төменде құқықтық ережелер редакциялық ұсынымдардан ажыратылған: кесте мен оқу мысалы ішкі салыстыруға көмектеседі, бірақ мемлекет бекіткен нысандар болып табылмайды.
Құқықтық дереккөздерде не бекітілген
Еңбек кодексінің 140-бабы сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызмет жұмыскерлерінің еңбегін реттеу ерекшеліктерін қамтиды. Ол еңбек қатынастарының тиісті мәселелерін Кодекспен, өзге нормативтік актілермен, заңды тұлғаның уәкілетті органдары бекіткен құжаттармен, қызмет туралы ережемен және еңбек шартымен байланыстырады. Практикалық қорытынды: кадр рәсімін басқа қолданылатын құжаттарды салыстырмай, тек лауазымдық нұсқаулық бойынша бағалау жеткіліксіз.
Квазимемлекеттік сектор үшін ұйымдастыру негізі «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заңның 16-бабында және №112 бұйрықпен бекітілген үлгілік ережеде берілген. Заң квазимемлекеттік секторға жатпайтын кәсіпкерлік субъектілерінің де мұндай қызмет құру құқығын көздейді. Сондықтан нақты ұйым талаптары оның мәртебесіне, нысанына және басқару құрылымына қарай анықталады. Штат кестесіндегі «комплаенс» сөзі қолданылатын модельді өздігінен анықтамайды.
Күнделікті жұмыста тәуелсіздікті қалай тексеру керек
Редакциялық ұсыным — қызметтің бір қалыпты қорытындысының жолын дерек сұраудан бастап ескерту бойынша шешімге дейін қарау. Құжатты кім береді? Маман келіспеген қорытындыны тиісті басқару органына жеткізе ала ма? Оның жұмысын кім бағалайды? Егер осы әрекеттер толығымен тексерілетін бөлімше басшысына тәуелді болса, өкілеттік пен өтініш бағытын талдау қажет.
Тәуелсіздік операциялық бөлімшелермен өзара әрекеттің жоқтығын білдірмейді. Сатып алу, кадр және бухгалтерия қажетті деректерге ие; комплаенс сұрау мәнін түсіндіріп, қолжетімділік ережелерін сақтайды және жауапты тіркейді. Келіспеушілік болса, фактілер мен екі тараптың ұстанымы сақталады. Тәуекел туралы әртүрлі пікірді автоматты түрде айыптауға айналдырмау керек: мән-жайды және қараудың қолданылатын рәсімін анықтау маңызды.
Қандай құжаттарды салыстыру керек
| Блок | Нені салыстыру керек | Қандай нәтиже қажет |
|---|---|---|
| Ұйым мәртебесі | Құрылтай құжаттары, секторға тиесілігі, басқару органдары | Қолданылатын ұйымдастыру моделі анықталған |
| Өкілеттіктер | Қызмет ережесі, лауазымдық нұсқаулық, нақты тапсырмалар | Кім қандай мәселені қарайтыны түсінікті |
| Еңбек қатынастары | Еңбек шарты, ішкі актілер, қол қоюшылардың өкілеттігі | Кадр шешімі белгіленген келісуден өтеді |
| Есептілік | Есеп беру және жұмысқа кедергі болғандағы өтініш жолы | Қорытынды тиісті адресатқа бұрмаланбай жетеді |
| Қолжетімділік пен құпиялылық | Деректер тізбесі, қолжетімділік құқықтары, материал сақтау | Дерек қажетті көлемде қолжетімді әрі қорғалған |
| Ресурстар мен даярлық | Жүктеме, құралдар, құзыретті дамыту бағдарламасы | Міндеттер қызмет мүмкіндігіне сай келеді |
Әр сәйкессіздікке фактіні, құжаттық негізді, жауаптыны және келесі қадамды жазыңыз. «Бағыныстылықты түзету» орнына ереже мен ұйымдастыру схемасының қай тармақтары қайшы екенін, келісілген редакцияны кім әзірлейтінін және қандай орган қарайтынын көрсетіңіз. Ереже, шарт және ақпараттық қолжетімділік өзгерістері өзара келісілуге тиіс, әйтпесе түзету қағазда ғана қалады.
Мысал: маман өзі басқаратын процесті бағалайды
Шартты ұйымда жұмыскер жеткізушіні таңдауды келіседі әрі сол сатып алудың сыбайлас жемқорлық тәуекелін бағалауға тиіс. Ішкі талқылауда оның комплаенс есебі өзі талдайтын шешімдерді қабылдаған сатып алу басшысына жіберілетіні анықталды. Бұл — функциялар қайшылығын және басқарудың қолданылатын схемасын зерттеуге негіз, жасалған құқық бұзушылық туралы дайын қорытынды емес.
Жұмыс тобы жұмыскердің екі рөлдегі өкілеттігін сипаттап, оның өзі қабылдаған шешімдерін бөліп көрсетеді және мәселені тиісті органға береді. Ықтимал шаралар құқықтық модель ескеріліп талқыланады: функцияларды қайта бөлу, есептің басқа бағыты немесе бағалауды өзге орындаушыға тапсыру. Бекітілгеннен кейін құжаттар жаңартылып, процесс қатысушыларына түсіндірме өткізіледі. Ешбір шара еңбек жағдайын негізсіз нашарлату ретінде рәсімделмеуге тиіс.
Команданы жұмыс жағдайларына қалай даярлау керек
Даярлық комплаенс маманына ғана қажет емес. Басшы қорытындыны қарау тәртібін, кадр қызметі кадр шешімдерінің бағытын, сатып алу бөлімі мүдделер қақтығысы кезіндегі әрекетті түсінуі маңызды. Курс таңдауға дейін ұйымның бірнеше дербес дерексіз жағдайын жинаңыз: контрагент сыйлығы, сатып алу қатысушысының жеткізушімен байланысы, құжат беруден бас тарту, ықтимал бұзушылық туралы хабарлама.
Оқуда шешімнің барысын бағалау пайдалы: адам тәуекелді таныды, адресатты анықтады, қажетті мәліметті сақтады және қолжетімділік рәсімін орындады. Сабаққа қатысу қатысуды растайды; жағдайды талдай алу түсінуді бағалауға қосымша негіз береді. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл және комплаенс бағдарламасының мазмұнын тыңдаушы рөлдерімен және кәсіпорын міндеттерімен келісіңіз. Топ үшін қатысушы құрамын, тілді және күтілетін нәтижені беріп, корпоративтік оқуды талқылауға болады.
Ішкі салыстыруды шағын іс-қимыл жоспарымен аяқтаңыз. Заңгер қандай құжаттарды тексергенін, қандай ұйымдастыру шешімдері қабылданғанын және оқу тақырыптарын көрсетіңіз. Жаңа бағытты нақты сұрауда тексеру үшін қайталама талқылау белгілеңіз. Шыққан бұйрық пен семинар жеке қадамдарды растайды; функцияның тиімділігі тәуекелдің қалай қаралатынынан және келісілген шаралардың орындалуынан көрінеді.
Жиі қойылатын сұрақтар
Жеке компания комплаенс-қызмет құра ала ма?
16-бап квазимемлекеттік секторға жатпайтын кәсіпкерлік субъектілеріне мұндай құқық береді. Құрылым мен қолданылатын талаптар әр ұйым үшін бөлек анықталады.
Еңбек кепілдіктері маманды жауапкершілікке тартуға болмайтынын білдіре ме?
Жаңалықтан мұндай қорытынды жасауға негіз жоқ. Шешімге заңды негіз, қолданылатын рәсімді сақтау және оны қабылдайтын орган өкілеттігін тексеру қажет.
Жауаптыны тағайындау бұйрығы жеткілікті ме?
Бұйрық тағайындауды тіркейді. Қосымша функцияларды, ақпаратқа қолжетімділікті, есептілікті, еңбек жағдайын және міндеттерге қажетті ресурстарды салыстыру керек.
Ресми дереккөздер
- Мемлекеттік еңбек инспекциясы комитетінің комплаенс мамандары кепілдіктері туралы хабарламасы, Комитет лентасында 01.10.2026.
- ҚР Еңбек кодексі, 140-бап.
- «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заң, 16-бап.
- Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтер туралы үлгілік ереже, 31.03.2023 №112 бұйрық, кейінгі өзгерістерімен.
Материал 2026 жылғы 2 қазанда дайындалды. Нақты кадр әрекеті мен қолданылатын норма редакциясы шешім қабылданатын күнге тексеріледі. Кесте мен мысал — OT Center редакциясының ұсынымдары.
